ممانعت از ملاقات فرزند، یکی از تلخ‌ترین و رایج‌ترین جنگ‌های فرسایشی پس از جدایی است. این یک بازی قدرت است که قربانی اصلی آن، خود کودک است. قانون برای این مشکل راه‌حل دارد، اما مسیر پر از چالش‌های عملی است. به عنوان وکیل، ما در وکیل زوم بارها شاهد بوده‌ایم که ناآگاهی از این مسیر، چگونه حق مسلم یک والد را ماه‌ها به تعویق انداخته و به روح و روان کودک آسیب زده است.

مبنای قانونی حق ملاقات فرزند چیست

قبل از ورود به بحث “ممانعت”، باید بدانی حق ملاقات از کجا می‌آید. این حق یک لطف یا امتیاز نیست، بلکه یک تکلیف قانونی بر اساس ماده ۱۱۷۴ قانون مدنی است. طبق این ماده، هم طفل حق ملاقات با والدین خود را دارد و هم هر یک از والدین حق ملاقات فرزند را دارند. هیچ‌کس، حتی با توافق، نمی‌تواند این حق را به طور کامل از بین ببرد. دادگاه فقط می‌تواند جزئیات و نحوه اجرای آن را مشخص کند. این حق آنقدر مهم است که حتی اجداد پدری و مادری (پدربزرگ و مادربزرگ) نیز از آن برخوردارند.

انواع ممانعت از ملاقات فرزند

در تجربه کاری ما، ممانعت به دو شکل اصلی اتفاق می‌افتد. شناختن این دو شکل به شما کمک می‌کند تا بدانید دقیقاً با چه چیزی روبرو هستید و چگونه باید آن را مستند کنید.

ممانعت مستقیم و آشکار

این نوع ممانعت کاملاً واضح است. طرف مقابل به صراحت و بدون هیچ بهانه‌ای اجازه ملاقات نمی‌دهد. تلفن‌ها را جواب نمی‌دهد، در را باز نمی‌کند یا مستقیماً می‌گوید: “نمی‌گذارم بچه را ببینی.” این حالت گرچه آزاردهنده است، اما اثبات آن در صورت تکرار، ساده‌تر است.

ممانعت غیرمستقیم یا پنهان

این نوع ممانعت هوشمندانه‌تر و به مراتب فرسایشی‌تر است. طرف مقابل ظاهراً با ملاقات مخالفتی ندارد، اما در عمل با بهانه‌های مختلف آن را غیرممکن می‌کند:

• “بچه مریض است.” (به صورت مکرر)
• “برای آخر هفته کلاس ثبت‌نامش کرده‌ام.”
• “امتحان دارد، نمی‌تواند بیاید.”
• “خواب است، نمی‌خواهم بیدارش کنم.”
• “می‌خواهیم برویم سفر.”

این بهانه‌ها اگر یک یا دو بار باشند طبیعی است، اما تکرار آن‌ها مصداق بارز ممانعت از ملاقات است و باید مستند شود.

اولین قدم پس از مواجهه با ممانعت

خونسردی خود را حفظ کنید. هرگونه درگیری فیزیکی، توهین یا تهدید، به سرعت علیه خودتان در دادگاه استفاده خواهد شد. اولین و مهم‌ترین اقدام شما، مستندسازی است.

صورتجلسه کلانتری چگونه تنظیم می‌شود

وقتی طرف مقابل اجازه ملاقات نمی‌دهد، فوراً با پلیس ۱۱۰ تماس نگیرید. این کار تنش را بالا می‌برد. به جای آن، در روز و ساعت مقرر برای ملاقات، به نزدیک‌ترین کلانتری محل سکونت فرزندتان مراجعه کنید. درخواست شما باید تنظیم یک “صورتجلسه مبنی بر عدم تحویل طفل جهت ملاقات” باشد.

در کلانتری، جزئیات زیر را با دقت و آرامش شرح دهید:

1. مشخصات کامل خود و طرف مقابل.
2. حکم دادگاه یا توافق‌نامه‌ای که زمان و مکان ملاقات را تعیین کرده (یک کپی همراه داشته باشید).
3. شرح دقیق اتفاق: “اینجانب… در تاریخ… ساعت… طبق رأی شماره… دادگاه خانواده… جهت تحویل گرفتن فرزندم… به آدرس… مراجعه کردم، اما همسر سابقم/طرف مقابل… از تحویل فرزندم ممانعت به عمل آورد.”
4. درخواست شما برای تنظیم صورتجلسه جهت ارائه به دادگاه.

این صورتجلسه، اولین و رسمی‌ترین سند شما برای اثبات ممانعت است.

ارکان تحقق جرم ممانعت از ملاقات طفل

برای اینکه بتوانید شکایت کیفری موفقی داشته باشید، باید بدانید دادگاه دنبال چه چیزی می‌گردد. جرم “ممانعت از ملاقات” برای محقق شدن به سه رکن نیاز دارد:

1. رکن قانونی: وجود یک ماده قانونی که این عمل را جرم‌انگاری کند. این رکن، ماده ۵۴ قانون حمایت خانواده است که به صراحت برای این عمل مجازات تعیین کرده است.
2. رکن مادی: عمل فیزیکی و خارجی که انجام می‌شود. این رکن همان “مانع شدن” و “خودداری کردن” از تحویل طفل برای ملاقات است. این عمل باید برخلاف یک دستور یا حکم قضایی باشد. یعنی شما باید یک رأی قطعی یا دستور موقت از دادگاه برای ملاقات داشته باشید.
3. رکن معنوی (سوءنیت): فردی که حضانت را بر عهده دارد، باید عمداً و با آگاهی از وظیفه قانونی خود، مانع ملاقات شود. اثبات این رکن معمولاً با تکرار عمل مادی (یعنی چندین بار ممانعت و تنظیم چند صورتجلسه) برای قاضی محرز می‌شود.

تا زمانی که این سه رکن در کنار هم قرار نگیرند، شکایت شما به نتیجه قطعی نخواهد رسید.