مهریه یکی از حقوق قانونی و شرعی زن در عقد نکاح است که معمولاً با آغاز زندگی مشترک در سند ازدواج ثبت می‌شود. آشنایی با قوانین مهریه، نحوه وصول، تقسیط و ضمانت اجرای آن برای زوجین اهمیت زیادی دارد. داشتن اطلاعات حقوقی کافی مسیر احقاق حقوق را هموارتر می‌کند.

مهریه

مهریه که به آن صداق و کابین نیز گفته میشود مالی است که در زمان عقد نکاح از جانب مرد به زن پرداخت میگردد.

صداق اصولا عندالمطالبه است بدین معنی که بلافاصله بعد از عقد نکاح زن مالک مهریه شده و میتواند آن را مطالبه نماید.

حتی در برخی موارد امکان گرفتن مهریه از پدر شوهر متوفی یا ارث نیز وجود دارد. در کنار فوت پدر شوهر، امکان گرفتن مهریه زن بعد از فوت شوهر نیز وجود دارد.

همانطور که ماده 1082 قانون مدنی صراحتا بیان میدارد که به مجرد عقد زن مالک مهر خواهد شد و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.

جهت مشاوره با وکیل متخصص در امور خانواده با تیم حقوقی وکیل زوم تماس حاصل فرمایید.

وضعیت مهریه در انواع طلاق

اساسا مهریه حق زن است و طلاق هیچ گونه خدشه ای به حق ایشان وارد نمیسازد.

لکن بر حسب نوع طلاق در شرایط و چگونگی پرداخت آن تفاوت ایجاد میشود که در ادامه به توضیح آن میپردازیم.

مهریه در طلاق از جانب مرد

ممکن است دادخواست طلاق از طرف مرد تقدیم گردد و زن همچنان تمایل به ادامه زندگی مشترک داشته باشد.

در این مورد دادگاه در صورتی حکم به طلاق صادر مینماید که مرد کل مهریه زوجه را پرداخت نماید.

لازم به توضیح است که در این صورت مرد نه تنها مکلف به پرداخت تمام مهریه زن میباشد بلکه بایستی در خصوص سایر حق و حقوق زوجه نیز تعیین تکلیف نموده و یا ترتیب پرداخت آنها را معین نماید.

البته بدیهی است که زوجین میتوانند در خصوص چگونگی و میزان پرداخت مهریه توافق دیگری نمایند.

مهریه در طلاق از جانب زن

چنانچه دادخواست طلاق از طرف زن به ثبت برسد زوجه مکلف است در قبال اجرای صیغه طلاق مالی به شوهر بدهد و یا ببخشد.

این مال در اغلب موارد از بخشی از صداق زن پرداخت میشود که اصطلاحا تحت عنوان بذل مهریه شناخته میشود.

مهریه در طلاق توافقی

همانطور که از نام این نوع طلاق پیداست در طلاق توافقی زن و مرد قبل از هر چیز در خصوص چگونگی و مقدار پرداخت مهریه تراضی و توافق مینمایند.

به طور کلی در این طلاق میزان و مقدار کلیه حق و حقوق زن، به توافقات حاصله فیمابین زوجین بستگی دارد. البته لازم به توضیح است که با عنایت به این که طلاق توافقی از نوع طلاق خلع محسوب میگردد.

لذا همانند موردی که در طلاق از جانب زن گفته شد زوجه میبایست مقداری از مهریه را به شوهر بذل نماید. قانون میزان مقدار مشخصی برای صداق زن تعیین نکرده و بستگی به توافق طرفین دارد.

انواع مهریه

با توجه به اهمیت موضوع بهتر است انواع مهر را بشناسیم و به تفاوت های آن بپردازیم.

مهرالمسمی

مطابق ماده 1080 قانون مدنی تعیین مقدار مهر منوط به تراضی طرفین است که این ماده قانونی به مهرالمسمی اشاره دارد. در واقع مهر المسمی مالی است که در هنگام عقد نکاح توسط زوجین تعیین و مشخص میگردد.

البته لازم به ذکر است که برخی از فقها نظر بر این دارند که زوجه صرفا میتواند برای دریافت 110 عدد سکه مرد را ملزم به پرداخت مهریه نماید.

این نظریه در قانون ما نیز در سال های اخیر به رسمیت شناخته شده و تصمیمات قضایی مطابق با آن گرفته میشود. لذا در حال حاضر ضمانت اجرای قانون محکومیت های مالی صرفا برای مقدار 110 عدد سکه وجود دارد.

مهرالمثل

ماده 1091 قانون مدنی صراحتا عنوان میدارد که برای تعیین مهرالمثل باید حال و وضعیت زن در نظر گرفته شود. حال زن از حیث شرافت خانوادگی و سایر صفات و وضعیت ایشان نسبت به اماثل و اقران و اقارب و همچنین معمول محل و غیره در نظر گرفته خواهد شد.

همانطور که ملاحضه میفرمایید مهرالمثل در جایی مصداق پیدا میکند که در عقد نکاح مهریه ای تعیین نشده باشد و یا دلایل مختلفی موجب بطلان شرط مهریه و یا عقد نکاح گردد مثلا مهریه تعیینی مجهول بوده و یا مالیت نداشته باشد.

مهرالمتعه

وفق صراحت ماده 1093 قانون مدنی هر گاه مهر در عقد ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر زن خود را طلاق دهد زن مستحق مهرالمتعه خواهد بود. در این خصوص چنانچه بعد از نزدیکی طلاق صورت گیرد زن مستحق مهرالمثل میباشد.

مهرالمتعه مهری است که مرد با توجه به وضعیت مالی و دارایی خود به زن پرداخت مینماید. بنابراین میزان این نوع از مهریه بستگی به میزان دارایی مرد دارد. لذا چنانچه مرد از تمکن مالی خوبی برخوردار باشد میزان مهرالمتعه بیشتر خواهد بود.

همچنین در صورتی که مرد وضعیت مالی مناسبی نداشته باشد میزان مهرالمتعه نیز پایین خواهد بود. مضافا در صورت اختلاف در تعیین مقدار مهرالمتعه دادگاه مقدار آن را مشخص مینماید.

مهر السنه

تعریف مهر السنه طبق منابع فقهی مشخص شده است. مهر السنه برابر با میزان مهریه همسران و دختران پیامبر بوده و میزان آن پانصد درهم برابر با 1500 گرم نقره خالص تعیین شده است.

عده ای  بر این عقیده اند که مهرالسنه معادل پولی ثابتی ندارد و بایستی مهرالسنه را بر اساس ارزش روز محاسبه کرد.

چرا که 1500 مثقال نقره خالص صرفا در زمان پیامبر ارزش زیادی داشته و امروزه ارزش مالی زیادی ندارد،

تفاوت مهریه در نکاح دائم و موقت

بر خلاف ازدواج موقت در ازدواج دائم زوجین هیچ گونه تکلیفی در تعیین مهریه و میزان آن نداشته و تعیین صداق اجباری نیست. لذا زوجین میتوانند صیغه عقد دائم را حتی بدون تعیین آن جاری نمایند.

این در حالی است که تعیین مهریه و میزان آن در صیغه و یا عقد موقت الزامی بوده و عدم تعیین آن موجب ابطال عقد میگردد.

قانون جدید مهریه سال 1404

طبق قانون جدید مهریه ضمانت اجرای مذکور در ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی در خصوص بازداشت و به زندان انداختن مرد صرفا تا میزان 110 عدد سکه بهار آزادی اعمال میگردد. لذا عدم پرداخت مازاد بر 110 عدد سکه ضمانت اجرای خاصی ندارد.

البته لازم به توضیح است که چنانچه مرد توانایی پرداخت بیش از 110 عدد سکه را داشته باشد و زن بتواند مالی از ایشان معرفی نماید دادگاه مرد را مکلف به پرداخت مازاد 110 عدد سکه نیز خواهد نمود.

مهریه دختر باکره

این احتمال وجود دارد که بعد از عقد نکاح دائم و بدون اینکه بین زن و مرد نزدیکی و رابطه زناشویی واقع شود زوجه اقدام به مطالبه مهریه نماید.

در این صورت نصف مهرالمسمی به عنوان مهریه به زن تعلق خواهد گرفت و زن مستخق تمام صداق نخواهد بود.

محاسبه میزان مهریه

طبق عرف جامعه ما معمولا مهریه تعیین شده تعداد مشخصی سکه میباشد. در این خصوص با عنایت به اینکه ارزش سکه بر مبنای تورم رشد خواهد نمود دیگر نیازی به محاسبه خاصی نیست و همان تعداد سکه بایستی توسط مرد به عنوان صداق پرداخت گردد.

اما ممکن است مبلغ مهریه به صورت وجه رایج کشور ایران تعیین گردیده باشد مثلا 100 هزار ریال یا 10 هزار تومان.

در این صورت ابتدا بایستی شاخص کل سال قبل از درخواست صداق را تقسیم بر شاخص کل سال تنظیم عقد نکاح نموده و سپس نتیجه را ضربدر مقدار نقدی صداق نمایید.

آیا مرد میتواند مهریه را تقسیط نماید؟

چنانچه مرد جهت پرداخت مهریه بضاعت و تمکن مالی نداشته باشد میبایست دادخواست اعسار خود را تقدیم دادگاه نماید.

در صورتی که مرد بتواند این موضوع را در دادگاه اثبات نماید صداق بر مبنای توانایی و وضعیت معیشتی او تقسیط و قسط بندی میگردد.

مضافا چنانچه با بررسی مدارک و اسناد ارائه شده توسط خواهان اعسار در دادگاه محرز گردد که مرد موقتا به اموال خویش دسترسی ندارد دادگاه همچنان می‌واند حکم به تقسیط بدهی مهریه را صادر نماید.

مستثنیات دین

در جریان توقیف اموال بدهکار ( مرد ) قانون‌گذار استثنائاتی را برای حمایت از حق و حقوق اولیه ایشان و اشخاص تحت تکفل وی پیش‌بینی نموده است.

این موارد را اصطلاحا مستثـنیات دیـن مینامند که این موارد قانونا قابل توقیف و فروش توسط طلبکار نمیباشند.

به عنوان مثال منزل شخص بدکار در صورتی که از منظر عرفی در شأن ایشان باشد جزو مستثنیات دین محسوب شده و زن نمیتواند آن را توقیف و به فروش برساند.

مهریه در صورت حکم خیانت زن به شوهر

یکی از سوالاتی که معمولا مطرح میشود این است که تکلیف حق و حقوق زن به خصوص مهریه در صورت خیانت زن به مرد چیست؟ آیا پس از خیانت زن شوهردار دیگر مهر به زن تعلق نمیگیرد؟ آیا با وجود خیانت زن به همسرش، مرد همچنان مکلف به پرداخت مهریه خواهد بود؟

بسیاری از مردم در جامعه بر این باورند که با خیانت زن شوهردار و اثبات آن، دیگر مهریه به ایشان تعلق نخواهد گرفت. در صورتی که شما عزیزان بایستی بدانید و آگاه باشید که این یک باور کاملا اشتباه و غلط میباشد.

در تشریح مسائل مارالذکر بایستی اظهار داشت که مهریه همزمان با وقوع عقد نکاح ثابت میگردد و بر ضمه مرد مستقر میشود. این به معنی این است که زن بلافاصله بعد از عقد نکاح مالک مهریه پیش بینی شده میگردد. بنابراین این مالکیت حتی با اثبات خیانت زن به همسرش نیز از بین نخواهد رفت و کماکان مالکیت زن بر مهریه پابرجا میباشد.

در واقع خیانت زن به شوهرش تنها از جنبه کیفری قابلیت تعقیب و پیگرد قانونی دارد و مجازات آن هرچه باشد هیچ ارتباطی به مهریه نخواهد داشت.

در نتیجه زنی که به همسرش خیانت کرده هر زمان که اراده کند میتواند مهر خود را مطالبه نموده و بدون مشکل به اجرا بگذارد. چراکه همانطور که گفتیم حق مهریه با ازدواج به وجود می آید و با خیانت زن به شوهر از بین نخواهد رفت.

البته توجه داشته باشید که خیانت زن شوهردار در برخی موارد نسبت به بعضی حق و حقوق زن نظیر حق حضانت فرزند میتواند خلل و آسیب وارد آورد.

بهترین مهریه برای دختر چیست؟

همواره برای خیلی از دختران جوان و خانواده هایشان این پرسش مطرح میشود که بهترین مهریه چیست؟ اینکه چه مهریه ای برای دختر خود درنظر بگیریم که بهتر باشد؟

در پاسخ میبایست خاطرنشان کرد که متاسفانه تورم در کشور عزیزمان ایران هر روز و هر هفته درحال افزایش میباشد. بنابراین مهمترین فاکتوری که دختران سرزمین عزیزمان ایران بایستی به آن توجه نمایند بحث افزایش قیمت موضوع مهر، همسو و همسان با تورم میباشد. درواقع همانطور که در عرف جامعه نیز مشاهده میفرمایید، میتوان گفت که سکه بهار آزادی یکی از گزینه های مناسب برای مهریه دختران خواهد بود.

البته توجه داشته باشید که اخذ پول و ثروت متعلق به همسر هیچ کمکی به زندگی مشترک و خانواده نخواهد کرد. درواقع زوجین به هیچ عنوان با پول خوشبخت نخواهند شد و بهتر است چه مرد و چه زن، به زندگی شاد در کنار یکدیگر و نهاد مهم خانواده توجه ویژه ای نمایند.

از مطالبه تا بخشش: پرریسک‌ترین تصمیم مالی یک زن

تمام تمرکز قانون و عرف بر «چگونه گرفتن مهریه» است، اما حقیقت این است که تصمیم برای «چگونه بخشیدن» آن می‌تواند سرنوشت مالی شما را برای همیشه تغییر دهد. این یک امضای ساده نیست؛ یک عملیات حقوقی پیچیده است که اگر درست انجام نشود، راه بازگشتی باقی نمی‌گذارد. بسیاری بدون آگاهی از تفاوت حیاتی بین «هبه» و «ابراء»، بزرگترین پشتوانه مالی خود را با دست خود از بین می‌برند. قبل از اینکه حتی به این موضوع فکر کنید، باید با تمام جوانب حقوقی بخشیدن مهریه آشنا باشید تا این تصمیم آگاهانه باشد، نه یک اشتباه احساسی و جبران‌ناپذیر.

مهریه و نفقه: دو رکن اساسی امنیت مالی بانوان در زندگی زناشویی

مهریه به عنوان یک پشتوانه مالی در زمان وقوع طلاق یا فوت همسر، نقش مهمی در تامین امنیت مالی زن ایفا می‌کند. با این حال، نباید از این نکته غافل شد که در طول زندگی مشترک، حق دیگری نیز بر عهده زوج قرار دارد: نفقه. نفقه شامل تامین تمامی نیازهای ضروری زن (مسکن، خوراک، پوشاک، و غیره) است و عدم پرداخت آن، می‌تواند عواقب قانونی جدی برای مرد به همراه داشته باشد. بنابراین، برای درک کامل حقوق مالی خود در زندگی زناشویی، توصیه می‌شود با مفهوم نفقه و شرایط تعلق آن نیز آشنا شوید

جمع‌بندی و توصیه حقوقی

در صورت بروز اختلاف بر سر مهریه، حتماً با وکیل خانواده متخصص مشورت کنید تا بتوانید بهترین راهکار قانونی را انتخاب و از حقوق خود به طور کامل دفاع کنید.