وقتی یک سلبریتی با حرف یا عملش به شما ضرر می‌زند، اولین واکنش خشم و فکر به شکایت است. اما این میدان، نبردی نابرابر است. اینجا در وکیل زوم، ما به شما امید واهی نمی‌فروشیم. این یک راهنمay جامع و بی‌پرده برای کالبدشکافی تمام موانع حقوقی و چالش‌های عملی شکایت از چهره‌های مشهور در ایران است.

آیا شکایت از یک سلبریتی اصلا ممکن است؟

پاسخ حقوقی: بله، قطعا. پاسخ عملی: بله، اما با دشواری‌های فراوان.

طبق اصل برابری همگان در برابر قانون، هیچ فردی، حتی مشهورترین چهره سینما، مصونیت قضایی ندارد. قانون برای همه یکسان نوشته شده است. اما در دنیای واقعی، شهرت و ثروت، توازن را به هم می‌زند. آن‌ها به ارتش وکلا، تیم‌های روابط عمومی و تریبون‌های رسانه‌ای میلیونی مجهزند که شما از آن بی‌بهره‌اید.

وقتی شما تصمیم به شکایت می‌گیرید، در حقیقت علیه یک برند، یک سازمان و یک امپراتوری رسانه‌ای اقدام کرده‌اید، نه فقط یک شخص. آن‌ها می‌توانند با یک مصاحبه یا چند استوری، شما را یک دشمن، یک باج‌گیر یا یک فرد روان‌پریش جلوه دهند. پس اگر قدم در این راه می‌گذارید، باید روحیه‌ای پولادین و استراتژی‌ای بی‌نقص داشته باشید.

رایج‌ترین دلایل قانونی برای شکایت از سلبریتی‌ها

احساسات جریحه‌دار شده یا ناراحتی شخصی، دلیل حقوقی برای شکایت نیست. ادعای شما باید در یکی از قالب‌های مشخص قانونی بگنجد. بیایید ببینیم پرتکرارترین موارد کدام‌ها هستند:

• جرایم علیه آبرو و حیثیت: شامل توهین، افترا، و نشر اکاذیب که در فضای مجازی بسیار شایع است.
• جرایم مالی و کلاهبرداری: معرفی سایت‌های شرط‌بندی، پروژه‌های سرمایه‌گذاری جعلی، و تبلیغاتی که منجر به کلاهبرداری از شما شده است.
• تبلیغات دروغین و فریبنده: معرفی یک محصول یا خدمت با ویژگی‌های اغراق‌آمیز یا دروغ که باعث ضرر و زیان شما شده.
• نقض تعهدات قراردادی: اگر قرارداد کاری (مثلا برای تبلیغ یا حضور در یک رویداد) با یک چهره مشهور داشته‌اید و او به آن عمل نکرده است.
• نقض حریم خصوصی: انتشار تصاویر، ویدیوها یا اطلاعات شخصی شما بدون کسب اجازه.

کالبدشکافی حقوقی جرایم: با کدام ماده قانونی اقدام کنیم؟

دانستن ماده قانونی، سلاح اصلی شما در دادگاه است. باید دقیق بدانید بر اساس کدام قانون، حق خود را مطالبه می‌کنید.

توهین، افترا و نشر اکاذیب

این سه جرم، مهمات اصلی شما در نبردهای مجازی هستند.

• جرم توهین: بر اساس ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی، اگر یک سلبریتی در کامنت، دایرکت یا هر فضای عمومی دیگری از الفاظ رکیک و توهین‌آمیزی استفاده کند که عرفاً موجب وهن و سبکی شما شود، این جرم محقق شده است.
• جرم افترا: طبق ماده ۶۹۷ قانون مجازات اسلامی، اگر یک سلبریتی جرمی مشخص (مثل دزدی، کلاهبرداری، یا فساد) را صراحتاً به شما نسبت دهد اما نتواند آن را در دادگاه اثبات کند، مرتکب جرم افترا شده است. اثبات این جرم به شدت دشوار است، زیرا باید «انتساب صریح یک جرم» را ثابت کنید.
• جرم نشر اکاذیب: این مهم‌ترین ابزار شماست. ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی بیان می‌کند هرکس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی، اکاذیب و مطالب خلافی را منتشر کند، مجرم است. این شامل پست، استوری، مصاحبه یا هر نوع محتوای دروغ می‌شود.

کلاهبرداری از طریق تبلیغات

این روزها بازار تبلیغ سایت‌های شرط‌بندی، پروژه‌های پانزی و رمزارزهای بی‌ارزش توسط چهره‌های مشهور داغ است.

• کلاهبرداری (ماده ۱ قانون تشدید مجازات…): یعنی بردن مال دیگری از طریق فریب و وسایل متقلبانه.
• مسئولیت تبلیغ‌کننده (ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک): این ماده بسیار مهم است. طبق آن، تأمین‌کنندگانی که برای فروش کالا یا خدمات خود بازاریابی می‌کنند (شامل سلبریتی‌ها)، در قبال تبلیغات خلاف واقع خود مسئولیت تضامنی دارند. یعنی شما می‌توانید هم از صاحب اصلی کسب‌وکار و هم از سلبریتی تبلیغ‌کننده، خسارت خود را مطالبه کنید.

مسئولیت مدنی ناشی از تبلیغ دروغ

این مورد شامل تبلیغ کلینیک‌های زیبایی نامعتبر، محصولات بهداشتی بی‌اثر یا دوره‌های آموزشی بی‌کیفیت می‌شود.

• قانون حمایت از حقوق مصرف کنندگان: هر نوع تبلیغ خلاف واقع که مصرف‌کننده را بفریبد، ممنوع است و مسئولیت‌آور است.
• قواعد فقهی و مدنی (تسبیب و غرور): قاعده «تسبیب» می‌گوید هرکس سبب ورود خسارت به دیگری شود، باید آن را جبران کند. تبلیغ دروغ یک سلبریتی، می‌تواند سبب ضرر شما باشد. قاعده «غرور» نیز می‌گوید هرکس دیگری را به امری مغرور و فریفته کند و از آن راه ضرری به او برسد، مسئول است.

مطالعه موردی: پرونده کوروش کمپانی و مسئولیت سلبریتی‌ها

برای اینکه بفهمید تئوری‌های حقوقی چگونه در دنیای واقعی عمل می‌کنند، هیچ چیز بهتر از یک مثال واقعی و ویرانگر نیست. ماجرای “کوروش کمپانی” یک کلاس درس کامل از مسئولیت حقوقی سلبریتی‌ها بود.

این شرکت با وعده فروش آیفون ۲۰ میلیونی، سرمایه‌های هنگفتی از مردم جمع کرد. سلاح اصلی آنها برای جلب اعتماد چه بود؟ چهره ده‌ها سلبریتی مشهور از بازیگر و فوتبالیست گرفته تا اینفلوئنسر که در دفتر شرکت، با جعبه‌های گوشی عکس می‌گرفتند و مردم را به خرید تشویق می‌کردند. وقتی کلاهبرداری برملا شد، مال‌باختگان فقط به دنبال مدیران فراری شرکت نبودند؛ آنها یقه سلبریتی‌ها را گرفتند.

تحلیل حقوقی بی‌تعارف مسئولیت سلبریتی‌ها در این پرونده:

1. مسئولیت کیفری (آیا سلبریتی شریک جرم کلاهبردار است؟):

برای اثبات جرم “معاونت در کلاهبرداری”، دادگاه باید ثابت کند که سلبریتی می‌دانسته این طرح کلاهبرداری است و با قصد کمک به مجرم اصلی، آن را تبلیغ کرده. این سخت‌ترین بخش کار است. وکیل سلبریتی ادعا می‌کند: «موکل من صرفاً یک قرارداد تبلیغاتی داشته و خودش هم فریب خورده.» اثبات “سوءنیت” و “وحدت قصد” با کلاهبردار، کار حضرت فیل است. اما غیرممکن نیست. مبالغ هنگفت و نامتعارف دریافتی برای تبلیغ یا ادامه تبلیغات با وجود هشدارها، می‌تواند قرینه‌ای برای آگاهی سلبریتی باشد. به همین دلیل دادستانی دستور احضار آن‌ها را صادر کرد.

1. مسئولیت مدنی (بخش راحت‌تر: پس گرفتن پولتان):

اینجا میدان اصلی نبرد شماست. حتی اگر نتوانید سلبریتی را به زندان بیندازید، می‌توانید او را مجبور به پرداخت خسارت کنید. چرا؟

• قاعده تسبیب: سلبریتی “سبب” ضرر شما شده. او با اعتبارش، حلقه‌ای کلیدی در زنجیره فریب شما بوده است. بدون تبلیغ او، شما شاید هرگز اعتماد نمی‌کردید.
• قاعده غرور: این قاعده می‌گوید هرکس دیگری را فریب دهد، ضامن است. تبلیغ یک چهره مورد اعتماد، مصداق بارز “مغرور کردن” و فریب دادن مخاطب است.
• ماده ۷ قانون مسئولیت مدنی: “کسی که به واسطه عمل خود سبب ورود خسارت شده… مسئول جبران خسارت می‌باشد.”

نتیجه عملی: مال‌باختگان می‌توانند با دادخواست حقوقی، کل پولی که از دست داده‌اند را از سلبریتی‌های تبلیغ‌کننده مطالبه کنند. دادگاه بر اساس میزان تأثیرگذاری تبلیغ هر فرد، او را به پرداخت بخشی از خسارت محکوم خواهد کرد. این مسیر بسیار واقع‌بینانه‌تر از تلاش برای اثبات جرم کیفری است.

شکایت از بازیگران: تفاوت‌ها و پیچیدگی‌ها

شکایت از یک «بازیگر» تفاوت‌های ظریفی با شکایت از یک «اینفلوئنسر» یا «ورزشکار» دارد. بازیگران اغلب در یک اکوسیستم پیچیده از قراردادها با آژانس‌ها، تهیه‌کنندگان و برندها فعالیت می‌کنند. دفاعیات آن‌ها نیز می‌تواند پیچیده‌تر باشد.

یکی از رایج‌ترین دفاعیات آن‌ها، تفکیک بین «شخصیت حقیقی» و «شخصیت حرفه‌ای یا هنری» است. وکیل بازیگر ممکن است ادعا کند که موکلش صرفاً در حال ایفای یک نقش در یک سناریوی تبلیغاتی بوده و مسئولیت محتوایی با صاحب برند است. اما قانون این مرز را به راحتی نمی‌پذیرد. وقتی یک بازیگر از اعتبار و تصویر عمومی خود برای جلب اعتماد شما استفاده می‌کند، دیگر نمی‌تواند پشت نقاب «بازیگری» پنهان شود.

مطالعه موردی زنده: پرونده «هتل کوروش» و وضعیت حقوقی پژمان جمشیدی

در زمان نگارش این مقاله (آبان ۱۴۰۴)، یکی از مهم‌ترین پرونده‌های مرتبط با مسئولیت چهره‌های مشهور در جریان است که تحلیل آن ضروری است. پژمان جمشیدی، بازیگر سرشناس، در ارتباط با تبلیغ پروژه ساخت «هتل کوروش» با طرح اتهاماتی از سوی شاکیان مواجه شده است.

• ماهیت اتهام چیست؟ شاکیان ادعا می‌کنند که با اعتماد به اعتبار و تبلیغات چهره‌هایی مانند آقای جمشیدی، در این پروژه سرمایه‌گذاری کرده‌اند و حالا متضرر شده‌اند. به همین دلیل، اتهام «معاونت در کلاهبرداری» علیه او مطرح شده است.
• دفاع محتمل چه خواهد بود؟ تیم حقوقی او به احتمال بسیار بالا بر این اصل پافشاری خواهند کرد که او به عنوان «سفیر تبلیغاتی»، از نیت مجرمانه گردانندگان پروژه اطلاعی نداشته و عنصر «سوءنیت» که برای اثبات جرم کیفری ضروری است، در مورد او وجود ندارد. آنها تلاش خواهند کرد اثبات کنند که خود او نیز قربانی این جریان بوده است.
• تحلیل حقوقی وضعیت (فارغ از نتیجه دادگاه کیفری): نکته کلیدی اینجاست. حتی اگر در دادگاه کیفری به دلیل عدم احراز قصد مجرمانه تبرئه شود، مسیر در دادگاه حقوقی کاملاً متفاوت است. مال‌باختگان می‌توانند بر اساس قواعد مسئولیت مدنی (مانند قاعده تسبیب و غرور) علیه او دادخواست مطالبه خسارت بدهند. در اینجا، دادگاه بررسی می‌کند که آیا تبلیغ او، فارغ از نیتش، «سبب» فریب خوردن و ضرر مردم شده است یا خیر.

نتیجه‌گیری تحلیلی: این پرونده، صرف‌نظر از نتیجه نهایی آن که منوط به رأی دادگاه است، یک زنگ خطر جدی برای تمام سلبریتی‌ها، به خصوص بازیگران است. این پرونده نشان می‌دهد که مرز بین «ایفای نقش تبلیغاتی» و «مسئولیت حقوقی ناشی از اعتماد عمومی» بسیار باریک است و هیچ‌کس نمی‌تواند با پنهان شدن پشت قراردادهای تبلیغاتی، از مسئولیت مدنی شانه خالی کند.