تعریف حقوقی جرم تهدید چیست؟

قبل از هر چیز، باید بدانیم قانونگذار دقیقاً چه عملی را تهدید می‌داند. تهدید یعنی ترساندن و بیم دادن دیگری نسبت به یک خطر قریب‌الوقوع و مشخص در آینده. این خطر می‌تواند شامل آسیب‌های جانی، مالی یا حیثیتی باشد. وقتی صحبت از آسیب جانی است، شدیدترین حالت آن تهدید به قتل است؛ جرمی که اگر عملی شود، می‌تواند به صدور سنگین‌ترین حکم قتل عمد یعنی قصاص نفس منجر گردد. نکته کلیدی این است که تهدیدکننده باید توانایی عملی کردن تهدید خود را داشته باشد یا حداقل، تهدیدشونده این تصور را داشته باشد که او قادر به انجام آن است.

ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی: سنگ بنای جرم تهدید

ماده اصلی و کلیدی که به جرم تهدید می‌پردازد، ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) است. این ماده به صراحت بیان می‌کند:

«هر گاه کسی دیگری را به هر نحو تهدید به قتل یا ضررهای نفسی یا شرفی یا مالی و یا به افشاء سری نسبت به خود یا بستگان او نماید، اعم از این که به این واسطه تقاضای وجه یا مال یا تقاضای انجام امر یا ترک فعلی را نموده یا ننموده باشد به مجازات شلاق تا (۷۴) ضربه یا زندان از دو ماه تا دو سال محکوم خواهد شد.»

بیایید این ماده را با هم کالبدشکافی کنیم.

موضوع تهدید چه چیزهایی می‌تواند باشد؟

ماده ۶۶۹ دایره وسیعی را پوشش می‌دهد:

• تهدید به قتل (ضرر نفسی): این شدیدترین نوع تهدید است که محور اصلی بحث ماست.
• سایر ضررهای نفسی: شامل ضرب و جرح، قطع عضو و هرگونه آسیب جسمی دیگر.
• ضررهای شرفی (حیثیتی): تهدید به آبروریزی، هتک حرمت یا افشای اطلاعاتی که به اعتبار اجتماعی فرد لطمه می‌زند.
• ضررهای مالی: تهدید به آتش زدن خانه، تخریب خودرو یا هر نوع آسیب به اموال.
• افشای سر: تهدید به فاش کردن اسرار شخصی یا خانوادگی فرد یا بستگانش.

آیا حتماً باید در ازای تهدید، چیزی خواسته شود؟

خیر. یکی از نکات مهم این ماده همین است. چه تهدیدکننده در ازای سکوت خود پول، مال یا انجام کاری را از شما بخواهد (که به آن اخاذی نیز گفته می‌شود) و چه صرفاً برای ترساندن شما این کار را انجام دهد، جرم تهدید محقق شده است. قانونگذار صرف ایجاد رعب و وحشت در دل قربانی را برای مجرمانه دانستن این عمل کافی می‌داند.

ارکان تشکیل‌دهنده جرم تهدید به مرگ

برای اینکه یک عمل در دادگاه به عنوان جرم تهدید به مرگ یا قتل شناخته شود، باید سه رکن اصلی قانونی، مادی و معنوی آن به طور همزمان وجود داشته باشد.

رکن قانونی: وجود قانون جرم‌انگار

همانطور که اشاره شد، رکن قانونی این جرم، ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) است. بدون وجود این ماده، هیچ دادگاهی نمی‌توانست فردی را به جرم تهدید محاکمه کند. این اصل، همان «اصل قانونی بودن جرائم و مجازات‌ها» است.

رکن مادی: عمل فیزیکی تهدید

رکن مادی به معنای بروز خارجی و عینی رفتار مجرمانه است. در جرم تهدید، این رکن شامل موارد زیر است:

• رفتار مرتکب: تهدید می‌تواند به هر شکلی باشد:
• لفظی و شفاهی: گفتن جملاتی مثل «می‌کشمت»، «خونت رو می‌ریزم» چه به صورت حضوری و چه از طریق تماس تلفنی.
• کتبی: ارسال پیامک، ایمیل، نامه یا نوشتن یادداشت تهدیدآمیز.
• اشاره و رفتار: نشان دادن چاقو، اسلحه یا حتی کشیدن انگشت روی گلو به نشانه کشتن.
• موضوع تهدید: باید یکی از موارد ذکر شده در ماده ۶۶۹ (قتل، ضرر مالی، شرفی و…) باشد.
• شخصیت تهدیدشونده: تهدید باید متوجه خود شخص یا بستگان نزدیک او باشد تا حس ترس و نگرانی واقعی ایجاد شود.
• قابلیت تحقق: تهدید باید به گونه‌ای باشد که از نظر عرف، امکان عملی شدن آن وجود داشته باشد و بتواند یک انسان متعارف را بترساند. تهدیدهای کاملاً غیرممکن و پوچ (مثلاً «با یک فوت تو را به کره ماه می‌فرستم!») معمولاً جرم محسوب نمی‌شوند.

رکن معنوی (روانی): قصد و نیت مجرمانه

این رکن به نیت و انگیزه درونی فرد تهدیدکننده بازمی‌گردد. برای اثبات جرم تهدید، باید دو عنصر روانی ثابت شود:

1. سوءنیت عام: یعنی تهدیدکننده آگاهانه و عامدانه کلمات یا رفتار تهدیدآمیز را به کار برده و به معنای آن واقف بوده است. اگر کسی در حالت خواب یا بیهوشی مطلق چنین حرفی بزند، فاقد سوءنیت عام است.
2. سوءنیت خاص: یعنی قصد ترساندن و ایجاد تشویش در طرف مقابل را داشته باشد. هدف او این است که با این تهدید، آرامش روانی قربانی را سلب کند.

اثبات این رکن، به‌خصوص سوءنیت خاص، گاهی چالش‌برانگیز است و اینجاست که تجربه یک وکیل متخصص می‌تواند تفاوت را رقم بزند. در بسیاری از پرونده‌ها، وکلا در مقام دفاع از موکل خود (متهم) تلاش می‌کنند ثابت کنند که اظهارات از روی عصبانیت لحظه‌ای، شوخی یا بدون قصد واقعی ترساندن بوده است. من به عنوان یک وکیل در تیم وکیل زوم، بارها با چنین دفاعیاتی روبرو شده‌ام و می‌دانم که بررسی لحن، شرایط، سوابق طرفین و سایر قرائن در تشخیص قصد واقعی متهم بسیار حیاتی است.