دادگاه صلح و صلاحیت آن

صلاحیت دادگاه صلح

یکی از مهمترین سوالاتی که همواره از متخصصین حقوقی در وکیل زوم مطرح میشود این است که این دادگاه در چه دعاوی صلاحیت رسیدگی دارد. جهت اطلاع از صلاحیت دادگاه صلح بایستی ماده 12 قانون جدید شورای حل اختلاف یا به عبارت عامیانه قانون دادگاه صلح را مورد بررسی قرار داد. این ماده قانونی صراحتا بیان میدارد که صلاحیت‌های دادگاه صلح به شرح زیر میباشد:

1. دعاوی مالی تا نصاب یک میلیارد (1.000.000.000) ریال. (100 میلیون تومان) (نکته 1 در ذیل این بخش ملاحظه شود)
2. دعاوی حقوقی تصرف عدوانی، مزاحمت از حق و ممانعت از حق.
3. دعاوی راجع به جهیزیه، مهریه و نفقه تا نصاب مقرر در بند 1 این ماده البته درصورتی که مشمول ماده 29 قانون حمایت خانواده مصوب 1391/12/1 نباشد. (نکته 2 در ذیل این بخش ملاحظه شود)
4. دعاوی و درخواستهای مربوط به تخلیه عین مستاجره و تعدیل اجاره بها به جز دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب یا پیشه یا تجارت.
5. اعسار از پرداخت محکوم به صرفا درصورتی که خود دادگاه صلح نسبت به اصل دعوی رسیدگی نموده باشد.
6. حصر ورثه یا انحصار وراث، تحریر ترکه، مهر و موم ترکه و رفع آن.
7. تامین دلیل.
8. تقاضای سازش موضوع ماده 186 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379/1/21. (نکته 3 در ذیل این بخش ملاحظه شود)
9. جنبه عمومی و خصوصی نسبت به کلیه جرایم غیرعمدی ناشی از کار یا تصادفات رانندگی.
10. جرایم عمدی تعزیری مستوجب مجازات درجه هفت و هشت.
11. دعاوی اصلاح شناسنامه، استرداد شناسنامه، اصلاح مشخصات مدرک تحصیلی به استثنای مواردی که در صلاحیت دیوان عدالت اداری میباشد، دعاوی الزام به اخذ پایان کار، اثبات رشد، الزام به صدور شناسنامه، تصحیح و تغییر نام.

نکته 1: طبق تبصره این ماده نیز رئیس قوه قضائیه این اختیار را دارد تا نصاب مذکور در این بند را هر سه سال یک بار تعدیل کند. البته این تعدیل میبایست با رعایت تناسب تغییر شاخص سالانه که از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اعلام می‌شود، انجام گردد.

نکته 2: ماده 29 قانون حمایت بیان میدارد که دادگاه ضمن رای خود میبایست باتوجه به شروط ضمن عقد و مندرجات سند ازدواج، تکلیف جهیزیه، مهریه و نفقه زوجه، اطفال و حمل را معین کند. دادگاه همچنین بایستی تکلیف اجرت المثل ایام زوجیت طرفین مطابق تبصره ماده 336 قانون مدنی را تعیین و در مورد چگونگی حضانت و نگهداری اطفال و نحوه پرداخت هزینه های حضانت و نگهداری تصمیم مقتضی اتخاذ نماید. و در آخر نیز دادگاه مکلف است باتوجه به وابستگی عاطفی و مصلحت طفل، ترتیب، زمان و مکان ملاقات وی با پدر و مادر و سایر اقوام و بستگان را تعیین کند.

نکته 3: هرکسی میتواند درخصوص هر ادعایی از دادگاه نخستین به صورت کتبی درخواست نماید که طرف او را برای سازش دعوت نماید.

اعتراض به رای در محاکم صلح

سوال مهم دیگری که مطرح میشود این است که آیا امکان اعتراض به آرای دادگاه صلح وجود دارد یا خیر؟ برای پاسخ به این پرسش بایستی تبصره 5 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف 1402 را مورد بررسی قرار داد. براساس تبصره این ماده آرای دادگاه صلح قطعی خواهد بود مگر در موارد زیر که قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان میباشد:

• دعاوی موضوع بند 1 ماده 12 قانون شورای حل اختلاف درصورتی که خواسته بیشتر از نصف نصاب مذکور در آن بند باشد. به عبارت دیگر آرای صادره درخصوص دعاوی مالی بیش از 50 میلیون تومان قابل اعتراض خواهد بود.
• موارد موضوع بند 9 ماده 12 قانون دادگاه صلح، درخصوص دیه یا ارش کلیه جرائم غیر عمدی ناشی از کار یا تصادفات رانندگی، چنانچه میزان یا جمع آنها بیش از یک دهم دیه کامل یا معادل آن باشد.
• دعاوی تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق.
• دعاوی راجع به مهریه، نفقه و جهیزیه، که در صلاحیت دادگاه صلح بوده و مورد رسیدگی این دادگاه قرار گرفته است.
• دعاوی و درخواستهای مربوط به تخلیه عین مستاجره و تعدیل اجاره بها به غیر از دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب یا پیشه یا تجارت که از صلاحیت دادگاه خارج است.
• موارد موضوع بند 5 ماده 12 قانون شورای حل اختلاف جدید، درخصوص اعسار از پرداخت محکوم به مشروط به اینکه اصل دعوا قابل اعتراض باشد.
• جنبه عمومی جرائم غیرعمدی ناشی از کار یا تصادفات رانندگی، موضوع بند 9 ماده 12 قانون جدید شورای حل اختلاف، چنانجه مجازات قانونی آن درجه شش یا بیشتر باشد.
• ج- جرائم عمدی تعزیری که مجازات قانونی آنها حبس درجه هفت باشد. بنابراین جرایم عمدی تعزیری درجه 8 قابل اعتراض نخواهند بود.

به جز موارد مارالذکر، رای صادره از این دادگاه قابلیت اعتراض و تجدیدنظرخواهی نخواهد داشت. همچنین بار دیگر تاکید میگردد که مرجع تجدیدنظرخواهی از آرای صادره از دادگاه صلح همان دادگاه تجدیدنظر استان خواهد بود.